Contact Us

Use the form on the right to contact us.

You can edit the text in this area, and change where the contact form on the right submits to, by entering edit mode using the modes on the bottom right. 

5 Drienerlolaan
Enschede, Overste, 7522 NB
Netherlands

Zorgvuldige Ondergrondse Aanleg en Reductie Graafschade

003.jpg

actuele projecten

Morbi leo risus, porta ac consectetur ac, vestibulum at eros. Integer posuere erat a ante venenatis dapibus posuere velit aliquet. Duis mollis, est non commodo luctus, nisi erat porttitor ligula, eget lacinia odio sem nec elit. Sed posuere consectetur est at lobortis.

Projectoverzicht van ons Lab 

Deze pagina bevat een overzicht van lopende onderzoeksprojecten, promotieprojecten, PD.Eng. projecten en stage-/afstudeerwerk. Ook wordt een beschrijving en link gegeven naar afgerond onderzoek.
Klik op de projecttitel om een bijbehorend rapport te openen.

Totaaloverzicht ZoARG projecten


Kortlopende onderzoeksprojecten

4TU.Bouw Lighthouseproject ExcaSafeZone

|| Sponsor 4TU.Bouw

Onderzoeker: Léon olde Scholtenhuis, Farid Vahdatikhaki, Sisi Zlatanova, Jakob Beetz; Jan - Dec 2017 

ExcaSafeZone is een nieuw project waarvoor een grant gewonnen is door een consortium van Universiteit Twente, TU Delft, TU Eindhoven en Gemeente Rotterdameen. De groep gaat zich in 2017 richten op de informatievoorziening voor de planning en uitvoering van veilige graafwerkzaamheden. Momenteel moeten planners en graafmachinisten deze informatie handmatig verzamelen en interpreteren. Hiertoe verzamelen te kabels- en leiden kaarten (KLIC), boomkaarten (i.v.m. wortels), vervuilingrapporten en andere historische gegevens. Om dit proces te stroomlijnen en ondersteunen, wordt een systeem ontwikkeld waarin deze informatie automatisch kan worden geanalyseerd. We verzamelen daarom expertgegevens (regels) waarmee de gegevens kunnen worden geinterpreteerd, bouwen een systeem en testen uiteindelijk of dit systeem een "'kaart met veilig-graaf-zones". Het project start officieel op 19 januarie 2017.

Safety Deal Project Hazardous Material Pipeline Detection [download report]

|| Sponsor VELIN & Ministerie I&M

Junior onderzoeker: Saeid Asadollahi; Aug 2016 - Jan 2017

Dit rapport beschrijft de review van technologieën die het mogelijk maken om veiliger te graven nabij stalen buisleidingen met gevaarlijke inhoud. Om fatale graaf-incidenten zoals in België en Duitsland te voorkomen, zou ontwikkeling en toepassing van deze technologieën een bijdrage kunnen leveren. Omdat een actueel overzicht van deze technologieën alsmede hun voor- en nadelen tot op heden ontbrak, is deze review uitgevoerd. Het rapport is gebaseerd op een serie expert interviews en een literatuurstudie. Het levert een classificatie op van detectie- en monitoringtechnologie. Het rapport bevat een roadmap voor verdere ontwikkeling van deze technologie (met inbegrip van acties omtrent data). Het werk is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van I&M en de VELIN (Vereniging Leidingeigenaren Nederland) en vormt een voorstudie van de Safety Deals.

3TU.Bouw Lighthouseproject Spying the Underground

|| Sponsor 3TU.Bouw

Onderzoeker: Léon olde Scholtenhuis; Jan - Dec 2016 

Spying the Underground - een gezamenlijk project van UTwente, TU Delft en Recognize - ontwikkelt een visualisatiewijze voor 3D modellen van ondergrondse infrastructuur. In tegenstelling tot bestaande 2D CAD tekeningen met diepte-annotaties, bevat het 3D model dat wordt ontwikkeld ook een visualisaties van diepte en 3D geometrie. In veel gevallen is deze informatie echter niet bekend. Er bestaat variatie in de nauwkeurigheid van bestaande liggingsgegevens. De x en y locatie worden veelal als relatief nauwkeurig beschouwd, maar de z-coördinaat (diepte) wordt niet standaard ingemeten. De diepte informatie die bekend is varieert van standaarddiepte (volgens ontwerprichtlijnen), tot geschatte diepte (door bijv. experts) of ingemeten diepte (bijv. met GPS). Omdat kabels verder kunnen bewegen in inklinkende (of opgehoogde) grond, blijkt verder dat locatie-informatie minder nauwkeurig wordt als deze ouder is. Het Spying the Underground-project registreert deze verschillende soorten diepte informatie en visualiseert deze door gebruik te maken van Augmented Reality. 


Ph.D. projecten

Binnenkort worden er een tweetal nieuwe Ph.D.-projecten gestart. Zodra de scope en inhoud concreet is gemaakt, worden deze projecten op deze pagina beschreven. 

Enhancing mindful coordination in fragmented utility construction practices

|| Sponsor Stichting Pioneering;
Candidate Leon olde Scholtenhuis; Aug 2012 - Okt 2015

De nutssector heeft in de afgelopen decennia een aantal belangrijke veranderingen doorgemaakt. Liberalisering en privatisering hebben het institutionele speelveld van netbeheerders, operators en aannemers op de schop gegooid. Verder ontstonden in stedelijk gebied nieuwe infrastructuren zoals glasvezelnetten, warmte-koudeopslag en ondergrondse afvalverwerking. Door deze ontwikkelingen neemt ook vandaag de dag nog het aantal (publieke en private) nutsbedrijven toe en groeit de absolute omvang van ondergrondse infrastructuur. Een hiërarchische afstemming van de onderling afhankelijke bouwplannen is dus beperkt mogelijk. Projectcoördinatie en zorgvuldige uitvoering van nutswerken zijn hierdoor ingewikkelder en uitdagender geworden.Terwijl de coördinatielast is toegenomen, hebben ook virtuele bouw- en ontwerptools (Virtual Design and Construction, afgekort VDC) hun entree gemaakt binnen de grond- weg en waterbouw sector. Deze systemen kunnen bestaande coördinatieprocessen ondersteunen, omdat zij uitvoeringskennis opslaan en gebruiken voor het visualiseren en simuleren van bouwplannen.Dit promotieonderzoek onderzocht daarom de mogelijkheden en beperkingen van VDC. De auteur ontwikkelde en implementeerde hiertoe VDCsystemen die betrouwbaarheid van nutswerkzaamheden vergroten. Het onderzoeksdoel was:
Het vergroten van de betrouwbaarheid van nutswerkzaamheden door het ontwikkelen, implementeren en empirisch testen van VDC-systemen die coördinatie in multistakeholder bouwprocessen ondersteunen.

TISCA: Technological Innovation for Sewer Condition Assessment

Dit project is in najaar 2017 van start gegaan. Een omschrijving volgt.


P.D.Eng.-projecten

Ontwikkeling van een geo-fencing systeem ter voorkoming van graafschade aan stalen buisleidingen met gevaarlijke inhoud

|| ZoARG Partner 4TU.Bouw & VELIN;
Kandidaat: Saeid Asadollahi; feb 2017-

Dit project richt zich op het ontwikkelen van systeem ter bescherming van stalen hogedruk transportleidingen. Ondanks vele voorzorgsmaatregelen zijn er namelijk een klein aantal incidenten en bijna-incidenten die maatschappelijk ontwrichtende gevolgen kunnen hebben. In dit onderzoek ontwikkelen we een veiligheidssysteem dat graafmachinisten (professionele alsook niet-professionele) inzichtelijk maakt wanneer wij dicht bij gevaarlijke leidinen werken. Voor dit systeem maken we gebruik van global monitoring systemen en virtuele geo-fencing. Het streven is om een prototype te ontwikkelen en testen in samenwerking met onder andere VELIN en het SOMA-college (Harderwijk). 

Ontwikkeling MBO beroepskwalificatie ondergrond (utility surveyor)

|| ZoARG Partner ROC van Twente;
Kandidaat Dieuwerje ten Berg; nov 2016 -

Graafschade aan de kabels en leidingen in de ondergrond kost geld, leidt tot maatschappelijke overlast en gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. Het doel is gesteld om het aantal graafschades te reduceren. Een van de potentiële hulpmiddelen bij het reduceren van graafschade is de grondradar.

Echter, als de kennis om de grondradar te kunnen bedienen ontbreekt, zal deze niet succesvol worden gebruikt om graafschade te verminderen. Daarom is er samen met het werkveld en het ROC van Twente een project gestart dat gericht is op het implementeren van de grondradar in het MBO onderwijs. Wanneer er meer kennis is over het gebruik van de grondradar, zal deze gemakkelijker op grotere schaal ingezet kunnen worden in de praktijk.

Conceptueel ondergrondse infrastructuur modelleren door het ontwikkelen van een domein ontologie

|| ZoARG Partner Facilitair Bedrijf UT;
Kandidaat Ramon ter Huurne; okt 2016-

Een belangrijke stap naar zorgvuldige aanleg van kabels en leidingen en de reductie van graafschade is het accuraat in beeld hebben van de informatie over de aanwezige kabels, leidingen en ondergrondse infra. Op dit moment ontbreekt een standaard voor het benoemen en beschrijven van de objecten in de ondergrond.  Beheerders en eigenaren beschrijven en benoemen identieke objecten op verschillende wijzen. Dit leidt tot verwarring en misverstanden bij voorbereiding en uitvoering van werken. Zeker nu de slag gemaakt wordt naar het in kaart brengen van de ondergrondse infra is het nodig afspraken te maken over de wijze waarop objecten worden benoemd en welke data elementen worden gebruikt om ze te beschrijven. Zo’n standaard wordt ook wel in de informatiekunde een ‘ontologie’ genoemd. Met een goede en bruikbare ontologie kunnen in de toekomst voorbereiding, planning en uitvoering van werken zorgvuldiger verlopen.

Improved strategies, logic and decision support for selecting test trench locations.

|| ZoARG Partner Agentschap Telecom; Candidate Paulina Racz; okt 2015-

Before breaking the surface the contractors and crews need to do a KLIC request for information. The relevant utility owners provide information about the existing underground networks for the specific location(s). Since several of these networks go back a long time, the actual location may not match with the provided location data. The check the accuracy of the provided information, and to inspect actual condition often one or more test trenches are dug. While test trenches provide vital information the digging and inspection of these test trenches takes time and effort and may even introduce added hindrances and risks. Selection of number and location(s) therefore always requires trade offs and compromises. Although digging of test trenches is common practice the reasoning regarding location(s) is mostly implicit, unclear and not documented.

Develop a safer moling or ground piercing method for FttH installation

|| ZoARG partner Fiber4all;
Kandidaat Fatemeh Mahmoudi; feb 2015- feb 2017. 

In the Netherlands about 300,000 homes are being connected to the glass fibre network annually. Pneumatic moles– aka ground piercing tools – are used in about 60 per cent of these ftth connections. This moling method limits inconvenience and damages to gardens and pavements. The downside of the method is the risk of damage to other networks such as wastewater, gas, fresh water or electricity. Such incidents are inconvenient and potentially very dangerous for workers and residents. The required repairs are costly and time consuming.   

 

B.Sc. & M.Sc. afstudeeropdrachten

Virtueel Informatiesysteem Ondergrondse Afvalcontainer

|| Organisatie: Twentse Weg- en Waterbouw; MSc. thesis
Student: Reinier IJmker; okt. 2016- jun. 2017

In veel steden worden de traditionele afvalcontainers vervangen door ondergrondse. Bij het bepalen van de locatie voor containers komen veel zaken kijken. Zo mag de container voor de bewoners niet te ver lopen zijn, maar wil men deze ook niet in zicht hebben. Er moet tevens rekening gehouden worden met de bestaande ondergrondse infrastructuur. Aangezien de beschikbare ruimte beperkt is en de bestaande ondergrondse infrastructuur louter op schematische 2D tekeningen beschikbaar is, neemt de kans op graafschade toe. 

Dit onderzoek heeft als doel om het proces van de aanleg van ondergrondse afvalcontainers van concept tot constructie te analyseren en te verbeteren en zo fouten en daarmee kosten te verminderen. Hierbij zal gekeken worden hoe nieuwe technieken als ‘Virtual Design and Construction’ hier aan kunnen bijdragen.

Ontwikkeling van een decision support system voor aanleg glasvezel in buitengebied

|| Organisatie: Volker Wessels Telecom;
MSc. thesis
Student: Rob Slöetjes; zomer-herfst 2016


Bij de aanleg van glasvezel is het kiezen van een aanlegmethode die passend is bij de omgeving van belang, evenals een passende planning en fasering. Op Aangezien er verschillende aanlegmethodes beschikbaar zijn moet hier per situatie een keuze uit gemaakt worden.

De keuze voor een aanlegmethode hangt van veel factoren af. Er is in de praktijk een (impliciet) keuzeproces ontwikkeld voor de te gebruiken aanlegmethode van glasvezel in de bebouwde kom. Voor het buitengebied bestaat dat keuzeproces nog niet. Rob heeft daarom als doel: het ontwikkelen van een Decision Support System (DSS) voor VolkerWessels Telecom om in elke situatie de juiste aanlegmethode te kiezen voor de aanleg van glasvezelnetwerken. 

Ontwikkeling protocol voor veldwerk met grondradartechnologie
 

|| Organisatie: UT Facilitair Bedrijf;
BSc. thesis
Student: Peter Schakel; voorjaar 2016
 

Het facilitair bedrijf van de UT heeft een positie als netbeheerder en wil gebruik maken van nieuwe technologieën om nutsinfrastructuur op te sporen. Een mogelijke oplossing is het gebruik van een 3D grondradar; een non-invasieve methode voor het in kaart brengen van de ondergrond.

Deze techniek, origineel gebruikt voor geologische doeleinden, zit op dit moment midden in de doorontwikkeling voor het detecteren van kabels en leidingen. Hoewel er voldoende technische kennis is, is er weinig in te literatuur te vinden over implementatie in de praktijk. Het facilitair bedrijf heeft behoefte aan een protocol/handleiding die helpt om de nieuwere technologie op een goede manier in te zetten tijdens veldwerk. 

Semantically rich model for qualitative spatial reasoning in subsurface domain

|| Organisatie: University of Münster;
MSc. thesis
Student: Lars Syfuss; zomer-herfst 2016
 

Visualization approaches can be prone to errors because it is difficult to make sense of the underlying data. A logic programming approach can be implemented to overcome this limitation. A knowledge base can be used to avoid errors. For different utility domains a lot of background knowledge is available and valuable to come to conclusions that cannot be drawn as simple by just using a visualization approach.

Traditional 4D visualization approaches do not make sense out of the data and therefore depends on the expertise and attention of the users. A logic based model can help to check if certain constraints are satisfied or not. Guided by colleagues from IFGI; Dr. Carl Schulz, Lars developes a semantically rich model for qualitative spatial reasoning in the domain of subsurface utility networks. 

Toepassing van risicogestuurd asset management voor kunstwerken Enschede

|| Organisatie: Gemeente Enschede;
BSc. thesis
Student: Martijn Brüningmeyer; voorjaar 2016

De gemeente Enschede is in 2015 overgestapt van conditie gestuurd naar risico gestuurd beheer voor de Enschedese riolering en waterhuishouding. Deze methode drukt risico kwalitatief uit voor verschillende aspecten als hemelwateroverlast en de stabiliteit van rioolbuizen voor een stuk riool. Het gebruik van deze methode maakt potentiële risico’s van verschillende aard vergelijkbaar en biedt daardoor de mogelijkheid deze ten opzichte van elkaar te prioriteren. 

Martijn onderzocht voor gemeente Enschede of deze methode van risico gestuurd beheer toepasbaar is voor meerdere kunstwerken. Dit heeft hij gedaan door zelf deze methode te analyseren, toe te passen en te evalueren. Martijn constateerde een aantal inconsistenties, maar concludeerde wel dat de methode van toepassing kan zijn op meerdere kunstwerken.

Knelpunten bij coördinatie tussen nutsbedrijven en gemeenten

|| Organisatie: Gemeente Almelo;
BSc. thesis
Student: Jesper Reuvers; 2015-voorjaar 2016

Dit onderzoek richtte zich op de planning en coördinatie bij binnenstedelijke infraprojecten. Tijdens deze projecten moeten er veel partijen samenwerken, de gemeente, civiele aannemer en de nutspartijen. Het is van belang dat deze partijen de werkzaamheden goed op elkaar afstemmen door middel van een juiste planning en coördinatie. Echter blijkt dat deze samenwerking niet altijd even goed verloopt. Er is nog weleens sprake van miscommunicatie en uitloop van het project.

Het doel van dit onderzoek was om te analyseren waar en waarom het fout gaat in de coördinatie tussen de belanghebbende partijen. 

Het engineeringsproces in kaart
 

|| Organisatie: BAM Energie & Water;
BSc. thesis
Student: Erik Meijer; voorjaar 2016


Netbeheerders nemen steeds vaker de regierol in handen en besteden daarmee het engineering-werk voor reconstructies van netwerken uit aan nutsaannemers. BAM Energie en Water heeft enkele jaren ervaring met engineering, maar heeft intern de processen niet eerder getracht te stroomlijnen. Erik heeft tijdens zijn opdracht daarom het engineeringproces in kaart gebracht, zodat bij de aannemer geevalueerd kon worden: [1] wat belangrijke stappen zijn; [2] of hier consensus over bestaat; [3] welke aandachtspunten hierbij gelden; en [4] in welke volgorde de stappen uitgevoerd dienen te worden. 

De e-grondroerder
 

|| Organisatie: Kadaster;
BSc. thesis
Student: Kevin Tankink; zomer 2015


De focus lag in dit onderzoek op informatie-uitwisseling tijdens het graafproces. Kevin vroeg zich af wat er misgaat in de huidige informatie-uitwisseling en wat er in de toekomst moet verbeteren. Zij doel: het in kaart brengen van de huidige knelpunten en toekomstige behoeftes van de grondroerder bij de informatie-uitwisseling over de ondergrondse infrastructuur.

De resultaten zijn verkregen door individuele- en groepsgesprekken te voeren met verschillende grondroerders. In het onderzoek zijn de grondroerders beschouwd als de zogenaamde ‘dromers met de klompen in de klei’. Dit houdt in dat de grondroerders een toekomstschets maken op basis van de huidige knelpunten en de toekomstige behoeftes.

Hoe rekening te houden met EMVI tijdens nutswerken? 

|| Organisatie: Provincie Overijssel;
BSc. thesis
Student: Stephan Hesselink; voorjaar 2015


Verleggingen van kabels en leidingen worden vaak gezien als conditionerende werken behorend bij een civieltechnisch project. Toch zijn deze werkzaamheden bepalend voor het geheel aan werkzaamheden dat moet worden uitgevoerd in de publieke ruimte (riool, straatwerk, nutswerken etc.). Wanneer werk aan kabels en leidingen dus niet goed in kaart is gebracht, heeft dit direct effect op de planning van de civiele aannemer. De civiele aannemer kan hierdoor veelal zijn afspraken ten aanzien van planning en doorlooptijd niet nakomen. Stephan heeft onderzocht in hoeverre hiermee tijdens EMVI-aanbestedingen van publieke werken rekening mee gehouden kan worden en wat de gevolgen zijn als hier onvoldoende rekening mee is gehouden. 

Afstemmen van kabels- en leidingdetectieonderzoek: PAS128-NL

|| Organisatie: Geofox Lexmond;
BSc. thesis
Student: Thom Brand; voorjaar 2015


In Nederland is het bij wet verplicht dat grondroerders voorafgaand een project zich binnen hun projectgebied vergewissen van de ligging van kabels en leidingen. Proefsleuven is een optie. Inmiddels worden daarnaast meer technologieën en diensten aangeboden voor detectie en inventarisatie van ondergrondse kleine infrastructuur.

Opdrachtgevers huren deze diensten in. Uit praktijkervaring blijkt dat er regelmatig onenigheid ontstaat over de opdracht, de inzet, en het niveau van uitkomsten. Deze onenigheden hinderen de adoptie van de technologie. Erik heeft onderzoek gedaan naar hoe we de inzet van deze technologieën en diensten beter kunnen standaardiseren zodat opdrachtgevers en aanbieders vooraf weten waar zij wederzijds aan toe zijn, en achteraf niet onaangenaam verrast worden.

 

Handleiding ondergrondse assets op bedrijventerreinen

|| Organisatie: Klapwijk Parkbeheer;
BSc. thesis
Student: Peter Jan Runneboom; zomer 2015

Parkmanagement houdt zich onder andere bezig met het beheer en onderhoud van de openbare ruimte op bedrijventerreinen. Klapwijk Parkmanagement heeft dagelijks te maken met verschillende elementen (assets) op bedrijventerreinen.

De wens van Klapwijk PM is om haar inzicht te vergroten in de assets die ze op haar te beheren terreinen heeft. Met een beter inzicht in de assets wilt Klapwijk PM van een grotere toegevoegde waarde zijn voor de bedrijven; zo is bijvoorbeeld meer informatie beschikbaar die gebruikt kan worden ter ondersteuning van aanleg beheer en onderhoud. Het onderzoek heeft een handleiding opgeleverd voor parkmanagement, welke voor elk willekeurig terrein gebruikt kan worden. De handleiding dient tevens als een tool om een specifiek dossier op te stellen.

Graafschade-analyse bij aanleg glasvezelnetten (validatie)

|| Organisatie: Agentschap Telecom;
BSc. thesis
Student: Rob Slöetjes ; zomer 2014


Rob heeft op basis van het werk van Ruben de gegevens van een grotere hoeveelheid netbeheerders geanalyseerd. Hij heeft schademeldingen van verschillende opdrachtgevers gebracht en schadepatronen met elkaar te vergeleken. Hij richtte zich hierbij op schades in de hoofdgeul en tuin(boringen). 

Door middel van interviews met opdrachtgevers, uitvoerders en grondwerkers, zowel aan de sleuf als op kantoor, is onderzocht welke preventiemethodes gebruikt worden om graafschade te voorkomen en of deze zinvol zijn. Rob constateerde een verandering in graafschade-aantallen en de verdeling van het aantal schades over de verschillende aanlegmethoden. Ook psychologische processen van medewerkers langs te sleuf lijken volgens hem een rol te spelen. 

Graafschade-analyse bij aanleg glasvezel (verkenning)

|| Organisatie: Agentschap Telecom;
BSc. thesis
Student: Ruben Poppink; voorjaar 2013


Ruben heeft onderzoek gedaan naar de oorzaken van graafschades die ontstaan bij aanleg van glasvezel. Tevens heeft hij gekeken naar de maatregelen die in de praktijk genomen worden om deze schades te voorkomen. 

Als resultaat is naar voren gekomen dat het aanleggen van het hoofdtracé en het maken van de aansluiting tot de gevel van de woning twee belangrijke stappen in het aanlegproces van glasvezel zijn. Van alle opgetreden schades treedt 66% op bij graafwerkzaamheden in de hoofdgeul voor het hoofdtracé en 31% bij graafwerkzaamheden ten behoeve van de aansluiting van de glasvezelkabel tot de gevel. Gekeken naar de gebruikte graafmethode blijkt dat 64% van de graafschades is veroorzaakt door een graafmachine en 28% door een raketboring

Ontwikkeling simulatiemodel voor binnenstedelijke rioleringsprojecten

|| Organisatie: Dura Vermeer
MSc. thesis
Student: Simon Hoitema; herfst-winter 2013


Voor het opstellen van het uitvoeringsplan van rioleringswerkzaamheden wordt in de praktijk vaak geen gebruik gemaakt van technische hulpmiddelen. De vaste strategie bestaat uit het inwinnen van zoveel mogelijk relevante informatie om tot een gefundeerde afweging te komen. Deze puur op kenniservaring gebaseerde werkwijze van planning en werkvoorbereiding kan, vanwege de complexe multidisciplinaire aard van deze projecten, leiden tot een suboptimale uitvoeringsplanning.

Dit onderzoek heeft daarom als doel bij te dragen aan een meer gestandaardiseerde analytische werkwijze van planning en werkvoorbereiding van binnenstedelijke rioleringsprojecten. Hiertoe is een simulatiemodel ontwikkeld dat kan dienen als beslissingsondersteunend hulpmiddel voor het planning- en werkvoorbereidingproces van deze projecten.

Stroomlijning binnenstedelijke rioleringsprojecten

|| Organisatie: UT|Gemeente Enschede
MSc. thesis
Student: Leon olde Scholtenhuis; herfst-winter 2012

Als voorstudie op het later gepubliceerde promotieonderzoek heeft Leon voor zijn MSc. scriptie een aantal technologieën en tools bestudeerd en een blauwdruk voor een Virtuele Bouwplaats voor Rioleringsprojecten ontwikkeld.  Hij heeft hierbij ook gekeken naar het adoptieproces van  verschillende technologieën (o.a. 4D, 3D GPS graafmachines)

De scriptie is een paperbundel en bevat zowel het ontwerp als de beoogde lens waarmee in een later stadium het geigeïmplementeerde ontwerp wordt beoordeeld.